O‘ZBEKISTONDA CHAKANA SAVDODA NARX BELGILASH, MERCHANDISING VA ASSORTIMENT BOSHQARUVI: NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLAR VA AMALIY TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI

Abstract

Mazkur maqolada O‘zbekiston chakana savdo korxonalarida narx belgilash, merchandising va tovar assortimentini boshqarishning o‘zaro bog‘liq iqtisodiy mexanizmlari tadqiq etiladi. Raqobatning kuchayishi, iste’molchilar talabining tabaqalanishi, savdo kanallarining raqamlashtirilishi va xarid xulq-atvorining o‘zgarishi sharoitida savdo korxonalarining barqaror faoliyati narx, assortiment, zaxira va savdo maydonidan foydalanish bo‘yicha qarorlarning uyg‘unligiga bog‘liq. Tadqiqotning maqsadi chakana savdoda narx belgilash, merchandising va assortiment boshqaruvining nazariy asoslarini tizimlashtirish, O‘zbekiston chakana savdosi dinamikasini rasmiy statistik ma’lumotlar orqali tavsiflash hamda korxonalar uchun amaliy boshqaruv mexanizmini taklif etishdan iborat. Tadqiqotda tizimli tahlil, qiyosiy tahlil, statistik dinamika, iqtisodiy-matematik modellashtirish va ilmiy adabiyotlarni umumlashtirish usullaridan foydalanildi. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasining ma’lumotlariga ko‘ra, chakana savdo tovar aylanmasi 2024-yildagi 407,4 trln so‘mdan 2025-yilda 481,2 trln so‘mga yetgan. Bu holat savdo operatsiyalarini samarali boshqarish va talabga mos qarorlar qabul qilish ahamiyatini kuchaytiradi. Maqolada xarajatga asoslangan, raqobatga yo‘naltirilgan va iste’molchi qiymatiga asoslangan narx belgilash usullari, savdo zalini tashkil etish, tovarlarni joylashtirish, assortimentni ABC–XYZ tahlili orqali boshqarish hamda savdo ko‘rsatkichlarini baholash yondashuvlari asoslab beriladi. Yakunda O‘zbekiston chakana savdo korxonalari uchun bosqichma-bosqich takomillashtirish modeli va amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi.